Klezmermuziek? Nooit gehoord, nooit van gehoord!

Wanneer:
8 november 2019 @ 13:30 – 16:30
2019-11-08T13:30:00+01:00
2019-11-08T16:30:00+01:00
Waar:
Knopenhof
Kosten:
€ 5,00 (te betalen in de zaal)
Contact:
Jules Langenberg

Martin van Gaalen bedankt Jos hartelijk voor zijn betoog

Introductie in Klezmermuziek door Jos Maas

Om de plaats te bepalen kunnen we klezmermuziek in het rijtje bij Oost-Europese volksmuziek en zigeunermuziek zetten, ook al kom je klezmermuziek tegenwoordig vaker buiten dan in Oost-Europa tegen.

Voor de meesten van ons zal zigeunermuziek uit dit rijtje het bekendst zijn. Misschien herinnert u zich de zigeunermuziek van Gregor Serban en van Tata Mirando, zoals die zo'n 30 tot 50 jaar geleden op radio en tv te horen was. Het populaire muziekprogramma van Willem O'Duijs werd in 1974 afgesloten met het orkest van Gregor Serban. Video 1>>

Als je deze muziek vergelijkt met het volgende klezmernummer hoor je de muzikale familiebanden. Klezmerband 'Brave Old World' en Itzak Perlman in het lied 'Basarabye'. Video 2>>

Oost-Europese volksmuziek hebben we misschien gehoord op een vakantie in Polen, Hongarije, Oekraïene of Roemenië of mogelijk ook op een volksdansfestival dichter bij huis. Op de volgende amateurfilm zien en horen we hoe een Oost-Europese boerenkapel bruiloftsmuziek speelt in een dorpje in de buurt van Lviv in West-Oekraïne. Video 3>>

Wat u misschien niet meteen zou verwachten is, dat je klezmermuziek tegenwoordig meer in Amerika en West Europa dan in Oost-Europa hoort. In een Amerikaanse documentaire uit 1987 ziet u een optreden van een klezmerband op de hoek van de straat in New York. De bandleden zijn namelijk afstammelingen van de Oost-Europese joden die rond 1900 naar Amerika zijn geëmigreerd. Bekijk de <<video>>.

Zoals u hebt kunnen horen zijn er inderdaad grote overeenkomsten in de muziekstijlen. Wat u ook gehoord zult hebben is dat het allemaal aanstekelijke, soms heel ontroerende, soms heel vrolijke muziek is. Als u meer over de achtergronden van klezmermuziek weet, zult u nog meer genieten van deze muziek. Die achtergronden ga ik u geïllustreerd met veel muziekfragmentjes, foto's en filmpjes vertellen in mijn lezing die ik op 8 november voor het Knooppuntcollege ga geven.

In deze lezing vertel ik over de klezmermuziek zelf, een klein beetje over muzikale eigenheden, en over de wereld waarin de klezmermuziek thuis hoort: het joodse 'sjtetl', het Oost-Europese stadje, dorpje. Ik til een tipje van de sluier op: een fraai en beknopt beeld van die wereld vind je in het lied 'Tradition' uit de musical 'Anatevka, the fiddler on the roof': hoe de religie het kader van alles is, van kleding, van werk, van dagindeling, van opvoeding, wat de taak van de rebbe is die als een vader over zijn gelovigen waakt, wat er allemaal komt kijken voor er een bruiloft gevierd kan worden, wat de taak van de papa en van de jiddische mame is, hoe jongetjes al heel jong naar het schooltje gaan om de heilige taal en de heilige boeken te leren lezen. Voor de duidelijkheid overigens, Anatevka is Amerikaanse musicalmuziek en dus geen klezmermuziek, maar het beeld en het verhaal geven wel een authentiek beeld. Video 4>>

Essentieel in die wereld is de bruiloft en hoe die gevierd wordt. Een bruiloft zonder klezmermuziek is ondenkbaar evenals klezmermuziek zonder bruiloft. De bruiloft met zijn ceremonies en typische muzikale happenings en intermezzo's komt dus uitgebreid aan bod in mijn lezing. En we gaan ook na hoe de joden dankzij keizer Karel de Grote het Jiddisch, een soort Rijnlands Duits dialect, zijn gaan spreken en hoe klezmermuziek zoals we in het filmfragmentje uit New York zagen, in die grote stad in Amerika terecht is gekomen. En hoe merkwaardig genoeg klezmermuziek in Nederland, Duitsland en andere West-Europese landen terecht is gekomen en tegenwoordig vooral door gojim, niet-joden, gespeeld en gewaardeerd wordt. Ook gaan we in op hoe klezmer beïnvloed is door andere muziekstijlen, bij voorbeeld hoe we tegenwoordig 'Gypsy Klezmer' bands kunnen tegenkomen. Ze spelen (na een introotje) het 'Chosn Kalle Mazltov', (Bruidspaar, veel geluk) het nummer, dat op geen enkel joodse bruiloft mag ontbreken.  Video 5>>

Informatie:

De presentatie wordt gegeven in de Knopenhof (Antoniushof) en begint om 14:00 uur. De zaal is open vanaf 13:30 voor een kopje koffie en daarna volgt deze interessante lezing met flink wat filmbeelden en muziekfragmenten. Absoluut, de moeite waard!

De kosten bedragen € 5,00 voor de zaalhuur en de koffie (te betalen in de zaal).

Zet uw geluid aan

1>> Gregor Serban bij Willem Duys

2>> Bassarabye

-

3>> Oost-Europese boerenkapel

4>> Anatevka

5>> 'Gypsy Klezmer' bands

Over Jos Maas:
Jos Maas is Knooppuntlid en zanger in het Schakelkoor. Hij ontdekte rond 1960 het Jiddische lied, dat maandelijks een half uurtje op de tv te horen was. Het werd gezongen door Chanah Milner, een zangeres die ook veel joodse liedjes in druk heeft uitgegeven. In de jaren '60 heeft hij vele lp's met joodse muziek geleend op de muziekbibliotheek. Een zus van Jos danste in een volksdansensemble en bracht hem in contact met de volksmuziek uit Oost-Europa. Als amateur-klarinettist ging Jos in de jaren '80 in een begeleidingsband voor volksdans spelen. Hij volgde vele volksmuziekworkshops. In 1988 maakte hij op zo'n workshop voor het eerst kennis met klezmermuziek. Dat was liefde op het eerste 'gehoor'. Sindsdien heeft hij zich steeds verder verdiept in klezmermuziek, actief door het spelen in klezmerorkestjes en het organiseren van klezmerworkshops en passief door zich te verdiepen in de leefwereld van de Oost-Europese joden en hun klezmermuziek. Toen hij voldoende bagage had is hij lezingen over zijn geliefde onderwerp gaan geven, voor serviceclubs, voor afdelingen van vrouwenclubs, voor volksuniversiteiten en ... ook voor het toenmalige Cursusproject te Montfoort. Het is hem een eer en genoegen om voor zijn mede-Knooppunters zijn verhaal te mogen vertellen.